Công nghệ chăn nuôi

Công nghệ chăn nuôi thuộc lớp 11, thường có khoảng 4–5 câu ở phần I của đề định hướng Nông nghiệp: phương pháp nhân giống, nhóm thức ăn, ủ chua, vaccine, bệnh vật nuôi, biogas. Câu hỏi phần lớn ở mức biết – hiểu, xen một vài câu tính khẩu phần hoặc tỉ lệ máu của con lai.

Kiến thức trọng tâm

Vai trò, phân loại và phương thức chăn nuôi

Vai trò: cung cấp thực phẩm (thịt, trứng, sữa); nguyên liệu cho công nghiệp (da, lông, sừng); phân bón cho trồng trọt; sức kéo; hàng xuất khẩu; tạo việc làm, thu nhập.

Phân loại vật nuôi: theo nguồn gốc — giống nội (lợn Móng Cái, gà Ri, bò vàng) và giống nhập nội (lợn Yorkshire, Landrace, Duroc; bò Holstein Friesian lấy sữa); theo mục đích sản xuất — hướng thịt, hướng trứng, hướng sữa, kiêm dụng.

Xu hướng: chăn nuôi bền vững, công nghệ cao — chuồng kín điều khiển nhiệt độ, hệ thống cho ăn uống tự động, cảm biến giám sát; chăn nuôi theo VietGAHP, chăn nuôi hữu cơ; xử lí và tận dụng chất thải.

Chọn lọc và nhân giống vật nuôi

Giống vật nuôi là quần thể vật nuôi cùng loài, có chung nguồn gốc, ngoại hình và năng suất tương tự nhau, di truyền ổn định.

Công nghệ sinh học trong chọn tạo giống: thụ tinh nhân tạo (một con đực giống tốt phối cho rất nhiều con cái); cấy truyền phôi (phôi của con cái cao sản được cấy vào con cái khác mang thai hộ → một con cái tốt cho nhiều con); thụ tinh trong ống nghiệm; xác định giới tính của tinh trùng, phôi; nhân bản vô tính; chỉ thị phân tử hỗ trợ chọn giống.

Thức ăn và dinh dưỡng

Nhu cầu dinh dưỡng gồm nhu cầu duy trì (giữ các hoạt động sống bình thường) và nhu cầu sản xuất (tăng trọng, mang thai, tiết sữa, đẻ trứng). Tiêu chuẩn ăn là mức năng lượng và chất dinh dưỡng vật nuôi cần mỗi ngày; khẩu phần ăn là tiêu chuẩn ăn được cụ thể hóa bằng các loại thức ăn với khối lượng nhất định.

Chế biến, bảo quản: cắt ngắn, nghiền nhỏ; ủ chua thức ăn xanh (nén chặt, đậy kín tạo môi trường yếm khí để vi khuẩn lactic lên men, pH giảm còn khoảng 4, ức chế vi khuẩn gây thối); kiềm hóa rơm bằng urea; làm khô cỏ; bảo quản nơi khô, kín, tránh ẩm mốc.

Nuôi dưỡng, chăm sóc và chuồng trại

• Vật nuôi non: cho bú sữa đầu sớm (giàu kháng thể và dinh dưỡng), giữ ấm, tập ăn sớm, giữ vệ sinh, tiêm phòng.
• Đực giống: đủ protein, vitamin, khoáng; cho vận động; sử dụng phối giống hợp lí.
• Cái sinh sản: đủ dinh dưỡng để nuôi thai và tiết sữa nuôi con.
• Chuồng nuôi: cao ráo, thoáng mát mùa hè, ấm mùa đông, dễ vệ sinh; ở nước ta thường quay hướng nam hoặc đông nam. Chuồng kín làm mát bằng tấm làm mát và quạt hút (nước bay hơi trên tấm làm mát hấp thụ nhiệt của không khí đi vào chuồng).

Phòng và trị bệnh cho vật nuôi

Bảo vệ môi trường trong chăn nuôi

Chất thải chăn nuôi (phân, nước tiểu, khí $\ce{NH3}$, $\ce{H2S}$) gây ô nhiễm nếu không xử lí. Biện pháp: hầm biogas (vi sinh vật yếm khí phân hủy chất thải tạo khí sinh học, chủ yếu $\ce{CH4}$ và $\ce{CO2}$, dùng đun nấu, phát điện); ủ phân (compost) làm phân bón; đệm lót sinh học (trấu, mùn cưa trộn chế phẩm vi sinh phân giải phân, giảm mùi); tách phân rắn – lỏng, xử lí nước thải trước khi thải ra môi trường.

Dạng bài thường gặp trong đề thi

Dạng 1: Nhận biết phương pháp nhân giống

Dạng 2: Tỉ lệ máu của con lai

Dạng 3: Phối trộn khẩu phần

Dạng 4: Hệ số chuyển hóa thức ăn

Lỗi thường gặp

Mẹo làm bài

Tự kiểm tra nhanh

1. Vì sao lợn con cần được bú sữa đầu càng sớm càng tốt?

2. Cấy truyền phôi ở bò mang lại lợi ích chính gì?

3. Cỏ voi tươi thái nhỏ thuộc nhóm thức ăn nào?

4. Khí sinh học từ hầm biogas có thành phần chính là gì?

5. Sau khi tiêm vaccine, vật nuôi có miễn dịch ngay không?