Đọc hiểu truyện

• Ngôi kể: ngôi thứ ba, người kể giấu mình, gọi nhân vật là “Tùng”, “bà”.
• Điểm nhìn chủ yếu: điểm nhìn bên trong nhân vật Tùng; sự việc được thuật lại qua cảm nhận của cậu, ví dụ “Bếp nhà bà tối hơn cậu nhớ”, “Hóa ra mỗi hũ dưa cậu đẩy đi…”.

Cách cho điểm: mỗi ý 0,25 điểm.

Có thể nêu hai trong các chi tiết: bà “tay lần từng bẹ lá, ngón cái miết dọc sống lá như người ta đọc chữ nổi”; lời bà “Mắt bà kém rồi, phải sờ xem lá nào sâu thì bỏ”; “đôi mắt mờ đục hướng ra phía cửa chứ không phải phía cậu”. Mỗi chi tiết 0,25 điểm.

Câu trả lời mẫu

• Về hình thức, đây là lời người kể chuyện (không có dấu gạch ngang hay ngoặc kép), nhưng giọng điệu và ý nghĩ là của Tùng (“ai lại đi…”). Đó là lời nửa trực tiếp.
• Tác dụng: bộc lộ trực tiếp suy nghĩ có phần thờ ơ, coi nhẹ món quà quê của Tùng lúc đầu; người kể không phán xét mà để người đọc tự nhận ra. Suy nghĩ ấy tạo thế đối lập với sự thức tỉnh của Tùng ở cuối truyện, làm cho bước chuyển trong nhận thức nhân vật thêm rõ.

Cách cho điểm (1,0): xác định đúng kiểu lời và chỉ dấu hiệu 0,5; nêu tác dụng 0,5.

• Chi tiết và nghĩa tả thực: hành động cuối truyện, Tùng thử nhặt rau bằng cách sờ như bà.
• Bộc lộ nhân vật: Tùng muốn đặt mình vào vị trí của bà để cảm nhận nỗi vất vả và tình thương bà gửi trong từng hũ dưa; đó là dấu hiệu của sự ân hận, thức tỉnh và trưởng thành.
• Chủ đề, nghệ thuật: kết thúc mở, không lời giải thích mà giàu sức gợi; khẳng định thông điệp: muốn hiểu người thân, phải biết “nhìn” bằng trái tim.

Cách cho điểm: nghĩa tả thực 0,25; ý nghĩa với nhân vật 0,5; ý nghĩa với chủ đề hoặc nghệ thuật 0,25.

Đoạn trả lời mẫu

Truyện nhắc em rằng giá trị của một món quà quê không nằm ở giá tiền mà ở công sức và tình thương người tặng gửi vào đó. Tùng đã coi nhẹ hũ dưa vì nghĩ “ra đầu ngõ là có đủ thứ”, cho đến khi thấy bà phải sờ từng bẹ lá vì đôi mắt đã mờ. Nhiều khi chúng ta cũng vô tâm như thế với bữa cơm mẹ nấu hay chiếc áo bà đan. Vì vậy, em nghĩ cần đón nhận quà của người thân bằng sự trân trọng, một lời cảm ơn, một cuộc gọi hỏi han; đừng để đến khi hiểu ra thì đã muộn.

Cách cho điểm: nêu suy nghĩ rõ, bám văn bản 0,5; lí giải và liên hệ 0,5.

Tùng – người cháu vẫn coi nhẹ, bỏ mặc những hũ dưa quê – về Tết và phát hiện bà đã kém mắt, phải sờ từng bẹ lá để muối dưa cho mình. Tình huống ấy làm bật ra sự thức tỉnh của Tùng.

Tùng chưa từng mở những hũ dưa bà gửi; chi tiết vừa cho thấy sự vô tâm của cậu, vừa gợi tình thương bền bỉ, lặng lẽ của bà.

Ưu thế: chân thực, dễ bộc lộ nội tâm, tạo sự gần gũi. Hạn chế: người kể chỉ biết những gì mình thấy, nghĩ; khó đi vào nội tâm nhân vật khác.

Độc thoại nội tâm là lời nhân vật tự nói với chính mình, không thành tiếng; nhân vật tự xưng “mình”, “tôi”, thường có ngoặc kép hoặc dấu gạch ngang đánh dấu. Lời nửa trực tiếp nằm trong lời người kể, vẫn gọi nhân vật ở ngôi thứ ba (“cậu”, “Tùng”) nhưng mang giọng điệu, ý nghĩ của nhân vật.