Đọc hiểu kí và tùy bút

Một chị chở hai sọt rau muống còn ướt sương; một ông cụ ôm chiếc lồng chim phủ vải; mấy đứa học trò áo trắng tranh thủ dò bài. Nêu đủ ba chi tiết: 0,5 điểm; nêu hai chi tiết: 0,25 điểm.

Câu: “Có lẽ, đi nhanh giúp ta đến nơi, còn đi chậm giúp ta thấy mình đang đi qua đâu.” Đây là yếu tố nghị luận: từ trải nghiệm cụ thể, tác giả rút ra một nhận thức khái quát. Trích đúng câu: 0,5 điểm.

Câu trả lời mẫu

• Chỉ ra: hai phút trên cầu, “mắt dán vào điện thoại”, sông chỉ là “một khoảng trống dưới gầm cầu”, đối lập với mười lăm phút trên phà, “tôi mới thấy sông có màu”: nâu đỏ, xám bạc, vàng.
• Tác dụng diễn đạt: làm nổi bật hai trạng thái đối lập (nhanh – chậm, vô cảm – tinh tế), khiến đoạn văn sinh động, gây ấn tượng.
• Tác dụng nội dung: cho thấy khi vội vã, con người bỏ lỡ vẻ đẹp xung quanh; khi chậm lại, thế giới hiện ra đầy màu sắc. Phép tương phản chuẩn bị cho suy ngẫm ở câu văn sau.
• Thái độ: sự ngỡ ngàng, thích thú và chút tự trách nhẹ nhàng của tác giả với lối sống vội của chính mình.

Cách cho điểm (1,0): chỉ ra 0,25; tác dụng diễn đạt 0,25; tác dụng nội dung và thái độ 0,5.

• Tự sự: kể chuyến đi phà buổi sáng theo trình tự rời bến – trên sông – cập bến, tạo mạch và tính xác thực.
• Miêu tả: tả mùi phù sa, khói dầu, những con người bình dị, màu nước sông, gợi bức tranh sống động bằng nhiều giác quan.
• Nghị luận: câu suy ngẫm về nhịp sống nhanh – chậm nâng trải nghiệm riêng thành bài học chung.
• Nhận xét: các yếu tố đan xen tự nhiên; tự sự và miêu tả là chất liệu, nghị luận là đỉnh điểm. Qua đó hiện lên một cái tôi tinh tế, biết quan sát và tự nhìn lại mình.

Cách cho điểm: nêu đúng vai trò ba yếu tố 0,75; nhận xét về sự kết hợp hoặc cái tôi tác giả 0,25.

Đoạn trả lời mẫu

Em đồng tình với suy ngẫm của tác giả. Sống vội, ta dễ chỉ chăm chăm vào đích đến mà quên mất những gì đang diễn ra quanh mình: bữa cơm gia đình, câu chuyện của bạn, vẻ đẹp của con đường quen. Đi chậm không có nghĩa là lười biếng, mà là dành cho mình những khoảng dừng để quan sát, cảm nhận và hiểu bản thân. Tuy vậy, em nghĩ cần biết lúc nào nên nhanh, lúc nào nên chậm: khi làm bài thi phải khẩn trương, nhưng sau giờ thi, một buổi chiều đi bộ không điện thoại lại giúp em thấy lòng nhẹ hơn.

Cách cho điểm: nêu rõ quan điểm 0,25; lí giải thuyết phục 0,5; liên hệ hoặc mở rộng hợp lí 0,25.

Tùy bút ghi chép người thật, việc thật theo dòng cảm xúc của chính tác giả, cốt truyện lỏng; truyện ngắn là hư cấu, có cốt truyện, nhân vật, tình huống.

Gợi sự gần gũi, ấm áp giữa những người xa lạ khi cùng chậm lại trên một chuyến phà; chuyến đi chậm không chỉ cho tác giả thấy màu sông mà còn thấy cả tình người.

Chẳng hạn: “Sáu giờ sáng, phà rời bến.”, “mười lăm phút trên phà” – thời gian, sự việc cụ thể do chính tác giả trải nghiệm.

Hồi kí viết sau, nhìn lại sự việc đã qua theo dòng hồi tưởng; nhật kí ghi ngay theo từng ngày, có ngày tháng cụ thể, mang tính riêng tư.