Đọc hiểu kịch

• Lời bàng thoại: lời của Khải (quay ra phía khán giả, nói khẽ): “Ba chiếc một tháng… Vậy mà bố nói như đang giữ cả một kho báu.”
• Chỉ dẫn sân khấu về ông Thành: (không ngẩng lên), (dừng bàn xoay, nhìn chiếc bình méo trên tay), (đứng dậy, đặt chiếc bình méo vào tay con) – nêu hai trong ba.

Cách cho điểm: bàng thoại 0,25; chỉ dẫn sân khấu 0,25.

• Xung đột giữa Khải – muốn bán xưởng gốm vì nghề không còn mang lại thu nhập, mong cha có cuộc sống nhàn hơn – và ông Thành – muốn giữ xưởng vì đó là nghề của ba đời, là giá trị của “dấu tay người”.
• Bản chất: xung đột giữa lợi ích thực tế và giá trị truyền thống, giữa hai thế hệ với hai cách nhìn. Xung đột chưa ngã ngũ, cả hai bên đều có lí.

Cách cho điểm: nêu đúng hai phía của xung đột 0,25; nêu bản chất 0,25.

Câu trả lời mẫu

• Chỉ ra: đây là câu hỏi tu từ – ông Thành không cần câu trả lời mà dùng câu hỏi để khẳng định: đôi tay, tức là tay nghề và cả cuộc đời ông, không thể đem bán.
• Phân tích: cách xưng “anh” với con cho thấy ông đang giận, giữ khoảng cách; hình ảnh “đôi tay” là hoán dụ cho tay nghề, công sức, lẽ sống của người thợ gốm. Kết hợp chỉ dẫn (không ngẩng lên), ông vẫn làm việc, như dùng chính đôi tay để trả lời con.
• Khái quát: ông Thành là người gắn bó máu thịt với nghề, tự trọng, cứng cỏi; với ông, xưởng gốm là giá trị tinh thần chứ không chỉ là tài sản.

Cách cho điểm (1,0): chỉ ra biện pháp và ý khẳng định 0,25; phân tích dựa vào lời thoại, chỉ dẫn 0,5; khái quát tính cách 0,25.

• Hành động: thay vì tranh luận tiếp, ông trao cho con một việc phải làm bằng tay – “Nặn lại cho tròn”. Đây là hành động kịch đẩy xung đột sang hướng mới: ông muốn con tự trải nghiệm cái khó, cái quý của nghề.
• Chiếc bình méo: mang ý nghĩa biểu tượng cho nghề gốm đang “méo” đi trong đời sống hiện đại, cần được người trẻ “nặn lại”, đồng thời là thử thách với Khải.
• Chỉ dẫn cuối: “Khải lúng túng”, “Đất ướt dính đầy tay”, “Tiếng bàn xoay quay chậm dần trong im lặng” gợi sự bối rối, lần đầu Khải chạm vào thế giới của cha; khoảng lặng mở ra nhiều khả năng, để khán giả tự suy ngẫm.

Cách cho điểm: ý nghĩa hành động 0,5; tác dụng chỉ dẫn sân khấu 0,5.

Đoạn trả lời mẫu

Nếu là Khải, em sẽ không vội quyết định bán xưởng. Em sẽ thử ngồi vào bàn xoay, nặn lại chiếc bình như lời cha, để hiểu vì sao cha quý nghề đến thế. Sau đó, em sẽ cùng cha tìm cách giữ nghề mà vẫn sống được: bán sản phẩm thủ công qua mạng, mở lớp trải nghiệm làm gốm cho du khách, kể câu chuyện “dấu tay người” trên mỗi sản phẩm. Giữ nghề truyền thống không có nghĩa là đứng yên, mà là làm cho nghề sống được trong đời sống hôm nay.

Cách cho điểm: cách ứng xử rõ ràng, phù hợp 0,5; lí giải thuyết phục, có liên hệ 0,5. Học sinh có thể chọn cách ứng xử khác nếu hợp lí và tôn trọng người cha.

Độc thoại: nhân vật nói một mình, bộc lộ suy nghĩ, tâm trạng. Bàng thoại: nhân vật nói riêng với khán giả, quy ước là các nhân vật khác trên sân khấu không nghe thấy.

Ông đang giận, phật ý trước đề nghị bán xưởng; cách xưng hô tạo khoảng cách, nhấn mạnh sự nghiêm khắc của người cha.

Chủ yếu là xung đột bên ngoài, giữa hai nhân vật Khải và ông Thành. Lời bàng thoại cho thấy Khải vẫn hoài nghi, chưa hiểu cha; chỉ dẫn cuối (“Khải lúng túng”) hé lộ sự dao động trong lòng cậu – mầm mống của xung đột bên trong.

Phóng đại, tương phản (giữa vẻ ngoài và bản chất, lời nói và việc làm), ngộ nhận, lặp lại, lời thoại tự mâu thuẫn.