Đọc hiểu văn bản nghị luận

• Luận đề: dám thừa nhận mình chưa biết là bước đầu tiên của mọi sự hiểu biết (câu cuối đoạn 1).
• Luận điểm đoạn (2): chỉ khi gọi tên được chỗ mình chưa biết, ta mới biết phải học gì.

Cách cho điểm: mỗi ý 0,25 điểm. Chỉ ghi chung chung “văn bản bàn về việc học” thì không được điểm luận đề.

• Lí lẽ: người học phải chỉ ra đúng lỗ hổng rồi mới lấp được nó (được làm rõ bằng phép so sánh với người thầy thuốc phải chẩn đoán đúng bệnh rồi mới kê đơn).
• Bằng chứng: học sinh giấu chỗ hổng về phân số năm lớp Sáu, đến lớp Mười hai vẫn vấp lại.

Cách cho điểm: mỗi ý 0,25 điểm.

Câu trả lời mẫu

• Chỉ ra: hai vế câu có cấu trúc tương đồng, đối nhau về ý: “người giả vờ hiểu” – “người dám hỏi”, “thể diện” – “kiến thức”, “một buổi học” – “cả đời”.
• Tác dụng diễn đạt: câu văn cân đối, nhịp nhàng, ngắn gọn, dễ nhớ như một châm ngôn.
• Tác dụng lập luận: làm nổi bật cái được – mất của hai lựa chọn; cái lợi trước mắt của việc giả vờ hiểu trở nên nhỏ bé so với lợi ích lâu dài của việc dám hỏi. Nhờ đó, luận điểm “sự thừa nhận không làm ta nhỏ đi” thêm sức thuyết phục.
• Thái độ: khẳng định, khích lệ người học mạnh dạn hỏi.

Cách cho điểm (1,0): chỉ ra 0,25; tác dụng diễn đạt 0,25; tác dụng lập luận và thái độ 0,5.

• Đoạn (4) là phần mở rộng, bổ sung: sau khi khẳng định giá trị của việc thừa nhận mình chưa biết (đoạn 2, 3), người viết lường trước cách hiểu sai – lấy “chưa biết” làm cớ để dừng lại – và chỉ ra rằng thừa nhận phải đi kèm hành động tìm hiểu.
• Tác dụng: làm lập luận toàn diện, chặt chẽ, tránh một chiều; đồng thời khép văn bản bằng một lời kêu gọi hành động.
• Mạch lập luận chung: nêu vấn đề (1) → luận điểm 1 (2) → luận điểm 2 (3) → mở rộng, kết (4).

Cách cho điểm: nêu vai trò 0,5; nêu tác dụng với mạch lập luận 0,5.

Đoạn trả lời mẫu

Em đồng tình với quan điểm này. Khi dám nói “em chưa hiểu”, em biết chính xác mình cần học thêm điều gì, thay vì ôm một lỗ hổng ngày càng lớn. Với em, những lần hỏi lại thầy cô một bài toán khó không làm em xấu hổ, mà giúp em không phải sai thêm nhiều lần sau đó. Tuy nhiên, câu hỏi cần xuất phát từ việc đã tự suy nghĩ; thừa nhận chưa biết mà không chịu tìm hiểu thì chỉ là một cách khác của sự lười biếng.

Cách cho điểm: nêu rõ quan điểm 0,25; lí giải thuyết phục 0,5; liên hệ hoặc mở rộng 0,25.

Diễn dịch: câu chủ đề “sự thừa nhận ấy không làm ta nhỏ đi” đứng đầu, câu sau làm rõ bằng phép đối.

Nêu thực trạng, thói quen phổ biến mà người viết muốn thay đổi, làm nền để đưa ra luận đề ở câu tiếp theo.

Thông tin khách quan: sự việc, số liệu có thể kiểm chứng. Ý kiến chủ quan: nhận định, đánh giá của người viết, thường có dấu hiệu “tôi cho rằng”, “theo tôi”, từ ngữ đánh giá.

Người viết nêu một ý kiến trái chiều (“Có người cho rằng…”) rồi chỉ ra chỗ chưa đúng bằng lí lẽ, bằng chứng (“Nhưng…”, “Thực ra…”).