Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 3

(1) Chưa bao giờ việc có được một câu trả lời lại dễ như bây giờ. Chỉ cần gõ một dòng, trí tuệ nhân tạo đã trả về lời giải bài toán, dàn ý bài văn, thậm chí cả một bài văn hoàn chỉnh, khi ta còn chưa kịp đọc xong đề. Nhiều người vì thế mà băn khoăn: học để làm gì, khi máy đã biết hết? Tôi nghĩ nên đặt câu hỏi khác đi: khi câu trả lời đã trở nên rẻ, điều gì ở người học trở nên đắt?

(2) Trước hết, câu trả lời có thể sao chép, còn sự hiểu thì không. Đọc lời giải của máy rồi tưởng mình đã hiểu cũng giống như ngồi xem người khác tập thể dục rồi tưởng cơ bắp mình đang lớn lên. Hiểu là một quá trình diễn ra trong chính đầu óc người học: phải loay hoay, phải sai, phải tự nối điều mới vào điều đã biết. Một học sinh có thể chép lời giải bài hình học trong mười giây, nhưng chỉ khi tự vẽ lại hình, tự tìm ra vì sao phải kẻ thêm đường phụ, em mới thật sự sở hữu cách giải ấy. Không cỗ máy nào hiểu hộ ta được, cũng như không ai ăn hộ mà ta no.

(3) Thứ hai, giữa một thế giới tràn ngập câu trả lời, năng lực đặt câu hỏi và thẩm định câu trả lời trở thành năng lực cốt lõi. Trí tuệ nhân tạo có thể nói một điều sai bằng giọng văn rất tự tin; nó có thể đưa ra một con số, một trích dẫn, một sự kiện không có thật mà nghe vẫn hợp lí. Người không có nền tảng sẽ tiếp nhận tất cả. Người có nền tảng mới biết dừng lại để hỏi: điều này lấy từ đâu, có mâu thuẫn với những gì mình đã biết không? Như vậy, chính vốn kiến thức mà ta tưởng có thể “nhờ máy” lại là chiếc la bàn giúp ta không lạc giữa biển thông tin do máy tạo ra.

(4) Thứ ba, tự học trong thời đại này không có nghĩa là học một mình, càng không có nghĩa là quay lưng với công nghệ. Tự học là tự cầm lái việc học của mình. Người tự học có thể dùng trí tuệ nhân tạo như một người bạn tập: tự làm bài trước rồi mới nhờ máy chỉ ra chỗ sai; đề nghị máy đặt câu hỏi vặn lại mình thay vì đưa sẵn đáp án; dùng máy để mở rộng chứ không phải để rút ngắn con đường suy nghĩ. Cùng một công cụ, người này dùng để đi xa hơn, người kia dùng để khỏi phải đi.

(5) Có người cho rằng cứ dùng trí tuệ nhân tạo là lười biếng. Nhận xét ấy chỉ đúng một nửa. Chiếc máy tính cầm tay không làm học sinh kém toán; điều làm học sinh kém toán là thói quen bấm máy trước khi hiểu bài toán hỏi gì. Công cụ tự nó không có lỗi; câu hỏi là ai đang cầm lái.

(6) Máy có thể cho ta câu trả lời, nhưng chỉ ta mới tự cho mình được sự hiểu. Khi câu trả lời trở nên rẻ, sự hiểu sâu, khả năng hoài nghi đúng chỗ và ý chí tự cầm lái việc học chính là những gì làm nên giá trị của một người học.

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)