Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 10

(1) Trong kho lưu trữ của một trung tâm văn hóa, có những cuộn băng ghi lại các làn điệu hò, ru của một vùng quê ven biển. Băng được cất giữ cẩn thận, đúng nhiệt độ, đúng độ ẩm. Nhưng người hát cuối cùng đã mất từ lâu, và đã nhiều năm, trong làng không ai cất lên những câu hò ấy nữa. Chúng ta vẫn gọi đó là “bảo tồn”. Vậy một làn điệu chỉ còn trong băng ghi âm là đang được giữ gìn, hay đã ngừng thở?

(2) Tôi cho rằng di sản văn hóa, nhất là di sản phi vật thể, chỉ thật sự được giữ gìn khi nó còn được sống trong đời sống hôm nay. Ghi chép, lưu trữ, trưng bày là cần thiết, giống như ta chụp một tấm ảnh để nhớ gương mặt người thân. Nhưng tấm ảnh không thay được con người. Một điệu hò sống trong cổ họng người hò, trong nhịp mái chèo, trên mặt sông; một nghề thủ công sống trong đôi bàn tay người thợ; một lễ hội sống trong những người cùng nhau chuẩn bị nó. Di sản giống như ngọn lửa: không ai giữ được lửa bằng cách nhốt nó vào một chiếc hộp kín; muốn lửa còn, phải chuyền nó từ bếp này sang bếp khác.

(3) Muốn di sản được sống, trước hết phải có người hiểu và thực hành nó. Tôi từng biết một làng chỉ còn ba cụ già thuộc các điệu hò cũ. Các cụ mở lớp dạy hò cho trẻ con vào tối thứ Bảy, ngay ở sân đình. Buổi đầu chỉ có năm, sáu đứa đến vì tò mò. Hai năm sau, tiếng hò đã vang lên trong lễ hội làng, trong buổi văn nghệ của trường, và có đứa đã tự đặt lời hò mới về con đường bê tông vừa đổ qua làng. Một làn điệu tưởng sắp tắt đã được thắp lại không phải bằng máy ghi âm, mà bằng những giọng hát non nớt.

(4) Tiếp nối di sản cũng đòi hỏi sáng tạo, nhưng sáng tạo phải khác với bóp méo. Làm mới là đặt di sản vào đời sống hôm nay mà vẫn giữ được cái hồn của nó; làm méo là chỉ giữ lại cái vỏ để câu khách mà bỏ đi cái lõi. Một câu hò được hát cùng tiếng đàn hiện đại vẫn là câu hò nếu lời ca, làn hơi và cái tình của nó còn nguyên. Còn một lễ hội bị biến thành nơi bán vé, nơi nghi lễ chỉ còn là màn trình diễn cho khách chụp ảnh, thì dù đông vui đến đâu cũng đã đánh mất chính mình.

(5) Có người cho rằng người trẻ hôm nay thờ ơ với di sản. Tôi không nghĩ vậy. Người trẻ chỉ thờ ơ với những gì không ai giúp họ hiểu và không ai cho họ chạm vào. Đứa trẻ được ông bà giải thích vì sao mâm cỗ Tết phải có món này, món kia sẽ nhớ cái Tết ấy suốt đời; còn đứa trẻ chỉ được dặn “không được sờ vào hiện vật” thì khó mà thấy di sản là của mình.

(6) Di sản không phải món đồ cổ ta được thừa hưởng để cất vào tủ kính. Nó là ngọn lửa được trao vào tay ta, và ta chỉ có thể trao tiếp khi nó vẫn còn cháy trong chính tay mình.

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)

Chú thích: di sản phi vật thể: di sản văn hóa không tồn tại dưới dạng vật chất, như tiếng nói, làn điệu dân ca, nghề thủ công truyền thống, lễ hội, tri thức dân gian; hò: lối hát dân gian, thường cất lên khi lao động (chèo thuyền, kéo lưới, giã gạo…).