Đọc hiểu thơ

• Thể thơ bảy chữ: mỗi dòng có bảy tiếng, ví dụ dòng “Cây bàng đứng giữa sân trường cũ”.
• Nhân vật trữ tình: người học trò sắp rời mái trường, xưng “chúng mình”, “tôi”, đang nhớ lại những năm tháng bên gốc bàng.

Cách cho điểm: mỗi ý 0,25 điểm. Nên nói rõ “tôi” là ai, đừng chỉ ghi “nhân vật trữ tình là tôi”.

Hai kỉ niệm: cùng trú mưa chung một vạt áo (“Có buổi mưa giăng chung vạt áo”) và buổi chiều thua trận, buồn đến “mắt đỏ hoe”. Mỗi kỉ niệm 0,25 điểm; trích đúng dòng thơ cũng được tính điểm.

Câu trả lời mẫu

• Chỉ ra: cây bàng được nhân hóa qua những hoạt động, thái độ của con người: “chẳng khuyên răn”, “không trách móc”, “đứng yên nghe”.
• Tác dụng diễn đạt: hình ảnh cây trở nên gần gũi, có hồn; nhịp thơ chậm, nhẹ như chính cử chỉ lắng nghe.
• Tác dụng nội dung: cây bàng hiện lên như một người bạn bao dung, lặng lẽ che chở và thấu hiểu mọi vui buồn tuổi học trò; vì không phán xét nên càng đáng tin cậy.
• Cảm xúc: thể hiện sự gắn bó, trân trọng và lòng biết ơn của nhân vật trữ tình với cây bàng – nhân chứng của tuổi học trò.

Cách cho điểm (1,0): chỉ ra đúng 0,25; tác dụng diễn đạt 0,25; tác dụng nội dung và cảm xúc 0,5.

• Nghĩa tả thực: những chiếc lá bàng đổi màu, rụng xuống sân trường theo mùa.
• Nghĩa hàm ẩn: mỗi chiếc lá chứa một quãng tuổi trẻ, một kỉ niệm của “tôi”; lá rụng theo mùa như thời gian trôi qua không trở lại. Dấu gạch ngang thay cho từ so sánh đặt hai vế sát nhau, khiến câu thơ ngắn gọn như một lời khẳng định.
• Cảm xúc: lời nhắn gửi bâng khuâng, tha thiết; mong những người đến sau trân trọng nơi đã lưu giữ tuổi học trò của mình.

Cách cho điểm: nghĩa tả thực 0,25; nghĩa hàm ẩn 0,5; cảm xúc 0,25.

• Khổ 1: hồi tưởng những ngày vô tư, tưởng thời gian trôi chậm.
• Khổ 2: xúc động, biết ơn khi nhớ những kỉ niệm buồn vui được cây bàng “lắng nghe”.
• Khổ 3: bâng khuâng, lưu luyến trước chia xa, gửi gắm mong muốn giữ lại tuổi trẻ.

Nhận xét: cảm xúc vận động tự nhiên theo thời gian quá khứ – hiện tại – tương lai, ngày càng sâu lắng; cảm hứng chủ đạo là hoài niệm, trân trọng tuổi học trò.

Đoạn trả lời mẫu

Bài thơ nhắc em hãy sống trọn vẹn và trân trọng từng ngày tuổi học trò, vì thời gian trôi nhanh hơn ta tưởng. Nhân vật trữ tình từng “tưởng tuổi học trò chẳng trôi nhanh”, để rồi chợt nhận ra mỗi chiếc lá đã là một quãng tuổi không trở lại. Với em, trân trọng không phải là ngồi tiếc nuối, mà là học hết sức mình, sống chân thành với bạn bè, thầy cô và giữ gìn những kỉ niệm đẹp. Khi đó, ngày rời trường, ta mang theo hành trang chứ không mang theo hối tiếc.

Cách cho điểm: thông điệp rõ, bám văn bản 0,5; lí giải và liên hệ thuyết phục 0,5.

Thơ tự do: số tiếng mỗi dòng và số dòng mỗi khổ không cố định.

Gợi mùa lá bàng rụng và rộng hơn là thời gian trôi qua: học trò ra đi, sân trường chỉ còn lại với những mùa lá rơi, gợi cảm giác bâng khuâng, chia xa.

Nhân vật trữ tình: người học trò xưng “chúng mình”, “tôi”, người bộc lộ cảm xúc. Đối tượng trữ tình: cây bàng và tuổi học trò, nơi cảm xúc hướng tới.

Chỉ ra biện pháp và từ ngữ cụ thể → tác dụng diễn đạt → tác dụng nội dung → cảm xúc, thái độ của nhân vật trữ tình.