Mạng máy tính và Internet

Mạng máy tính xuất hiện ở cả lớp 11 và lớp 12. Phần I thường có 3–4 câu về thiết bị mạng, giao thức, địa chỉ IP; phần II hay có một câu đúng/sai về mạng gia đình hoặc mạng trường học, kèm một ý tính thời gian truyền dữ liệu. Học chắc bảng "thiết bị – chức năng" và "giao thức – nhiệm vụ" là làm được phần lớn số câu.

Kiến thức trọng tâm

Mạng máy tính và phân loại

Mạng máy tính là tập hợp các máy tính và thiết bị được kết nối để trao đổi dữ liệu và chia sẻ tài nguyên (tệp, máy in, kết nối Internet).

Thiết bị mạng thông dụng

Thiết bị Wi-Fi của gia đình thường gộp nhiều chức năng: modem quang + router + switch vài cổng + điểm truy cập.

Đường truyền có dây và không dây

Giao thức mạng

Giao thức là bộ quy tắc mà các thiết bị phải tuân theo để trao đổi dữ liệu với nhau.

Khi gõ tên miền vào trình duyệt: DNS trả về địa chỉ IP → máy tính lập kết nối TCP tới máy chủ → trình duyệt gửi yêu cầu HTTP → máy chủ gửi trang web về → trình duyệt hiển thị.

Địa chỉ IP và địa chỉ MAC

IPv4 chỉ có $2^{32}$ (khoảng 4,3 tỉ) địa chỉ, không đủ cho số thiết bị ngày càng tăng nên IPv6 ra đời.

Chương trình Python sau kiểm tra một xâu có phải địa chỉ IPv4 viết đúng quy cách không:

def hop_le(ip):
    phan = ip.split(".")
    if len(phan) != 4:
        return False
    for p in phan:
        if not p.isdigit() or int(p) > 255:
            return False
    return True

for ip in ["192.168.1.20", "10.0.300.1", "172.16.5"]:
    print(ip, hop_le(ip))

Vết chạy: "192.168.1.20" tách được 4 phần, mỗi phần đều là số không quá 255 → True; "10.0.300.1" có phần 300 > 255 → False; "172.16.5" chỉ có 3 phần → False ngay ở lệnh if đầu tiên.

Internet, dịch vụ và chia sẻ tài nguyên

• Dịch vụ trên Internet: web (WWW), thư điện tử, lưu trữ và chia sẻ tệp trực tuyến, phần mềm chạy trên trình duyệt, mạng xã hội, Internet vạn vật (IoT – thiết bị như camera, cảm biến kết nối Internet).
• Trong LAN có thể chia sẻ thư mục và máy in. Quyền đọc: xem, mở, sao chép tệp về máy mình. Quyền ghi/thay đổi: thêm, sửa, xóa tệp trong thư mục chia sẻ.

Dạng bài thường gặp trong đề thi

Dạng 1: Chọn thiết bị theo chức năng

Dạng 2: Câu đúng/sai về một mạng thực tế

Dạng 3: Tính thời gian truyền dữ liệu

Lỗi thường gặp

Mẹo làm bài

Tự kiểm tra nhanh

1. Khi một máy tính mới kết nối Wi-Fi, nó tự nhận được địa chỉ IP nhờ giao thức nào?

2. Hàm hop_le ở trên trả về gì với "8.8.8.8" và với "10.20.30"?

3. Tải tệp 2 GB qua đường truyền 80 Mbps mất bao lâu? (Coi 1 GB = 1000 MB, 1 byte = 8 bit.)

4. Vì sao HTTPS an toàn hơn HTTP khi đăng nhập tài khoản?

5. Thầy giáo chia sẻ thư mục với quyền chỉ đọc. Học sinh có xóa được tệp trong thư mục đó không?

6. Nêu một ưu điểm của cáp quang so với cáp xoắn đôi.