Máy tính và xã hội tri thức – Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và hệ nhị phân

Chủ đề này mở đầu đề thi Tin học: phần I thường có 3–5 câu về trí tuệ nhân tạo (AI) của lớp 12, cộng thêm vài câu lớp 10 về dữ liệu, đơn vị đo và hệ nhị phân. Phần II có thể có một câu đúng/sai chung về một tình huống ứng dụng AI ở trường học, bệnh viện hay gia đình. Nắm chắc khái niệm và biết loại phương án cực đoan là ăn trọn điểm phần này.

Kiến thức trọng tâm

Trí tuệ nhân tạo là gì?

Trí tuệ nhân tạo là khả năng của máy tính (hệ thống máy tính) thực hiện những công việc mang tính trí tuệ của con người. Một hệ thống AI thường thể hiện một hoặc vài khả năng sau:

AI hẹp và AI tổng quát

Một chương trình chơi cờ thắng kiện tướng vẫn là AI hẹp: nó giỏi đúng một việc. "Hẹp" nói về phạm vi nhiệm vụ, không liên quan tới cấu hình máy hay độ "thông minh".

Ứng dụng của AI trong khoa học và đời sống

Cảnh báo về sự phát triển của AI

Trong xã hội tri thức, tri thức là nguồn lực chính; máy tính, Internet và AI giúp con người tạo ra, lưu trữ, chia sẻ và khai thác tri thức nhanh hơn. AI là công cụ hỗ trợ, không thay con người chịu trách nhiệm.

Nền tảng lớp 10: dữ liệu, đơn vị đo và hệ nhị phân

Thông tin là những gì đem lại hiểu biết; dữ liệu là thông tin được biểu diễn để máy tính lưu trữ và xử lí. Máy tính biểu diễn mọi dữ liệu bằng dãy bit 0 và 1.

Dung lượng ảnh chưa nén = số điểm ảnh × số bit mỗi điểm ảnh : 8 (byte). Âm thanh chưa nén = tần số lấy mẫu × số bit mỗi mẫu × số kênh × thời gian : 8.

Chuyển số thập phân sang nhị phân: chia liên tiếp cho 2, ghi số dư, đọc các số dư từ dưới lên. Ngược lại, nhân mỗi chữ số với lũy thừa tương ứng của 2 rồi cộng: $101101_2 = 32 + 8 + 4 + 1 = 45$.

n = 45
nhi_phan = ""
while n > 0:
    nhi_phan = str(n % 2) + nhi_phan
    n = n // 2
print(nhi_phan)

#include <iostream>
#include <string>
using namespace std;
int main() {
    int n = 45;
    string nhi_phan = "";
    while (n > 0) {
        nhi_phan = to_string(n % 2) + nhi_phan;
        n = n / 2;
    }
    cout << nhi_phan;
    return 0;
}

Vết chạy (mỗi số dư được ghép vào đầu xâu nên xâu tự đọc "từ dưới lên"):

Khi n = 0 vòng lặp dừng, chương trình in 101101.

Phép toán logic (1 là đúng – True, 0 là sai – False):

AND chỉ đúng khi cả hai đúng; OR chỉ sai khi cả hai sai; XOR đúng khi hai giá trị khác nhau.

Dạng bài thường gặp trong đề thi

Dạng 1: Nhận ra hệ thống có dùng AI và khả năng AI thể hiện

Dạng 2: Câu đúng/sai về một tình huống ứng dụng AI

Dạng 3: Tính dung lượng, chuyển hệ đếm, đọc chương trình

Lỗi thường gặp

Mẹo làm bài

Tự kiểm tra nhanh

1. Đèn hành lang tự bật khi cảm biến báo trời tối có phải là ứng dụng AI không? Vì sao?

2. Phần mềm nhận dạng biển số xe ở bãi gửi xe thể hiện khả năng nào của AI? Đó là AI hẹp hay AI tổng quát?

3. Đổi $1100100_2$ sang hệ thập phân.

4. Chương trình đổi sang nhị phân ở trên in ra gì nếu thay n = 45 bằng n = 26?

5. Biểu thức logic (1 AND 0) OR (NOT 0) có giá trị bao nhiêu?

6. Khi dùng chatbot AI tạo sinh để làm bài tìm hiểu, em cần lưu ý những gì?