Viết nghị luận xã hội

Nghị luận xã hội bàn về một tư tưởng, đạo lí, một lối sống hay một hiện tượng đời sống, thường gắn với người trẻ. Trong đề thi, nó có thể là đoạn văn khoảng 200 chữ (2,0 điểm) hoặc bài văn khoảng 600 chữ (4,0 điểm), và vấn đề thường được gợi ra từ chính ngữ liệu ở phần Đọc hiểu. Điểm cao không đến từ những câu khẩu hiệu, mà từ lập luận rõ ràng, dẫn chứng thật và suy nghĩ riêng.

Yêu cầu và thang chấm

Các đề trong ứng dụng chấm theo khung ba nhóm tiêu chí; tiêu chí nội dung được chia nhỏ theo từng đề.

Các dạng đề thường gặp

Dàn ý khung bài văn khoảng 600 chữ

Dạng tư tưởng, đạo lí

1. Mở bài (khoảng 60 chữ): dẫn dắt, nêu ý kiến cần bàn và quan điểm của em.
2. Thân bài (khoảng 480 chữ):
   • Giải thích: nghĩa của từ ngữ then chốt và của cả ý kiến (ngắn gọn, 3–4 câu).
   • Bàn luận: vì sao ý kiến đúng, ý nghĩa của nó; mỗi lí lẽ đi kèm một dẫn chứng.
   • Mở rộng, phản đề: phê phán biểu hiện trái chiều; chỉ ra giới hạn của ý kiến (khi nào không còn đúng).
   • Bài học: nhận thức và hành động cụ thể của bản thân.
3. Kết bài (khoảng 60 chữ): khẳng định lại vấn đề, để lại một câu đọng.

Dạng hiện tượng đời sống

1. Mở bài: nêu hiện tượng và thái độ chung của em.
2. Thân bài: giải thích, mô tả thực trạng (biểu hiện, mức độ) → nguyên nhân (chủ quan, khách quan) → tác động (tích cực, tiêu cực) → giải pháp (cá nhân, gia đình, nhà trường, xã hội) → bài học.
3. Kết bài: khẳng định, kêu gọi hành động.

Viết đoạn văn khoảng 200 chữ

Đoạn văn là “bài văn thu nhỏ”, viết liền một mạch:

1. Câu chủ đề: nêu vấn đề và quan điểm.
2. Giải thích (1–2 câu).
3. Bàn luận (3–4 câu): hai lí lẽ, ít nhất một dẫn chứng.
4. Phản đề (1 câu).
5. Bài học (1–2 câu) và câu kết.

Cách mở bài, kết bài

• Mở bài: Ta sống trong thời của những thứ “tức thì”: tin nhắn được trả lời sau vài giây, món hàng đặt buổi sáng có thể đến tay buổi chiều, một đoạn video chỉ dài vài chục giây. Giữa nhịp sống ấy, có ý kiến cho rằng: “Kiên nhẫn là một năng lực, không phải một sự chờ đợi.” Em cho rằng đó là nhận định đúng và rất cần cho người trẻ hôm nay.
• Kết bài: Hạt giống không nảy mầm nhanh hơn vì người gieo sốt ruột. Kiên nhẫn, suy cho cùng, là tin vào việc mình đang làm đủ lâu để nó kịp đơm hoa.

Cách đưa dẫn chứng

Đề và đoạn văn mẫu

Đoạn văn mẫu

Trong thời đại mọi thứ đều có thể “nhanh hơn”, kiên nhẫn không còn là đức tính của người chậm chạp mà là một năng lực quý giá của người trẻ. Kiên nhẫn không phải là ngồi yên chờ thời cơ, mà là bền bỉ làm một việc đúng đủ lâu để nó kịp mang lại kết quả. Gọi đó là năng lực, vì nó phải được rèn luyện như mọi kĩ năng: người học ngoại ngữ lặp lại một âm khó hàng trăm lần, người tập đàn chịu những ngón tay đau trước khi chơi trọn một bản nhạc. Chính năng lực ấy giúp ta vượt qua chặng khó nhất của mọi hành trình – chặng đã bỏ công mà chưa thấy kết quả. Ngược lại, thói quen muốn mọi thứ “tức thì”, được nuôi dưỡng bởi những đoạn video vài chục giây và lời khen chỉ cách một cú chạm, khiến không ít bạn trẻ bỏ cuộc giữa chừng. Tuy vậy, kiên nhẫn không đồng nghĩa với cố chấp: đi sai hướng thì cần dũng cảm dừng lại. Mỗi chúng ta có thể rèn sự kiên nhẫn từ những việc nhỏ như đọc trọn một cuốn sách hay tự giải một bài toán khó trước khi xem lời giải. Bởi lẽ, những điều có giá trị hiếm khi đến nhanh.

Vì sao đoạn văn đạt điểm cao?

• Câu chủ đề nêu rõ vấn đề và quan điểm; câu thứ hai giải thích đúng trọng tâm “năng lực, không phải chờ đợi”.
• Lí lẽ có dẫn chứng gần gũi (học ngoại ngữ, tập đàn), có mặt trái (thói quen “tức thì”) và phản đề (kiên nhẫn khác cố chấp).
• Bài học cụ thể, làm được ngay; câu kết ngắn, đọng.
• Khoảng 230 chữ, một đoạn liền mạch. Khi viết bài 600 chữ, mỗi ý trên được mở thành một đoạn với dẫn chứng cụ thể hơn.

Lỗi mất điểm

Mẹo làm bài

Tự kiểm tra nhanh

1. Bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí gồm những bước triển khai nào ở thân bài?

Xem đáp án

Giải thích → bàn luận (lí lẽ, dẫn chứng, ý nghĩa) → mở rộng, phản đề → bài học nhận thức và hành động.

2. Nêu hai câu hỏi giúp viết phần phản đề.

Xem đáp án

Ai làm ngược lại và vì sao điều đó đáng phê phán? Ý kiến này có chỗ nào cần hiểu cho đúng, tránh cực đoan?

3. Với đề “Thói quen lướt video ngắn hàng giờ mỗi ngày của nhiều bạn trẻ”, em sẽ nêu những nguyên nhân nào?

Xem đáp án

Chủ quan: thiếu kĩ năng quản lí thời gian, tìm cách giải tỏa căng thẳng, ngại những việc cần tập trung lâu. Khách quan: nội dung được thiết kế ngắn, hấp dẫn, tự động phát nối tiếp; thiếu hoạt động ngoài trời, thiếu sự đồng hành của gia đình.

4. Vì sao không nên dùng câu nói “của một người nổi tiếng” mà em không nhớ chính xác?

Xem đáp án

Dẫn chứng không xác thực làm giảm độ tin cậy của bài viết và có thể bị trừ điểm kĩ năng; tốt hơn là dùng dẫn chứng em chắc chắn hoặc trải nghiệm thật của bản thân.