Công nghiệp

Công nghiệp thường có 2–3 câu trong đề: phần I hỏi phân bố và điều kiện phát triển của các ngành, phần II cho bảng sản lượng sản phẩm công nghiệp, phần III tính tốc độ tăng trưởng hoặc cơ cấu. Học theo khung điều kiện → tình hình → phân bố cho từng ngành.

Kiến thức trọng tâm

Cơ cấu ngành công nghiệp

Điều kiện phát triển: khoáng sản và nguồn năng lượng đa dạng (than, dầu khí, thủy năng, năng lượng mặt trời, gió); nguyên liệu nông – lâm – thủy sản phong phú; lao động dồi dào, chi phí cạnh tranh; thị trường trong nước lớn, hội nhập quốc tế; chính sách thu hút đầu tư. Hạn chế: công nghệ chưa hiện đại, công nghiệp hỗ trợ yếu, phụ thuộc linh kiện và nguyên liệu nhập khẩu, giá trị gia tăng thấp.

Các ngành công nghiệp tiêu biểu

Tổ chức lãnh thổ công nghiệp

Ngoài ra có khu kinh tế (ven biển, cửa khẩu) với không gian kinh tế riêng, môi trường đầu tư thuận lợi. Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là hai trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nước.

Sơ đồ nguyên nhân – biểu hiện – hậu quả – giải pháp

Phụ thuộc nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu

• Nguyên nhân: công nghiệp hỗ trợ (sợi, vải, phụ liệu, linh kiện điện tử) chưa phát triển; nhiều doanh nghiệp chủ yếu gia công, lắp ráp.
• Biểu hiện: ngành dệt may, điện tử có kim ngạch xuất khẩu lớn nhưng phải nhập khẩu phần lớn đầu vào.
• Hậu quả: giá trị gia tăng thấp, dễ bị tác động khi chuỗi cung ứng gián đoạn, khó tận dụng ưu đãi thuế quan theo quy tắc xuất xứ.
• Giải pháp: phát triển công nghiệp hỗ trợ, thu hút đầu tư có chọn lọc, liên kết doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài, nâng cao năng lực công nghệ.

Dạng bài thường gặp trong đề thi

Dạng 1: Tốc độ tăng trưởng sản phẩm công nghiệp

Sản lượng một số sản phẩm công nghiệp (số liệu minh họa):

Xem lời giải

a) $G = \dfrac{280{,}6}{101{,}5} \times 100 \approx 276{,}5\,\%$ (tăng thêm 176,5% so với năm 2011).

b) Nhận xét:

• Điện tăng nhanh nhất và liên tục (đến năm 2023 đạt 276,5%), do nhu cầu của sản xuất và sinh hoạt tăng mạnh, nhiều nguồn điện mới được đưa vào hoạt động.
• Than biến động: giảm giai đoạn 2011 – 2015 (còn 89,5%), sau đó tăng lại, năm 2023 đạt 107,9%.
• Dầu thô tăng đến năm 2015 (123,0%), sau đó giảm mạnh, năm 2023 chỉ còn 58,6% do các mỏ lớn đã khai thác lâu năm, sản lượng suy giảm.

Dạng 2: Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp theo thành phần

Xem lời giải

Tổng: $1\,120 + 3\,950 + 6\,830 = 11\,900$ nghìn tỉ đồng.

$$\dfrac{6\,830}{11\,900} \times 100 \approx 57{,}4\,\%$$

Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm hơn một nửa giá trị sản xuất công nghiệp.

Dạng 3: Giải thích sự phân bố

Xem lời giải

• Nguồn nguyên liệu tại chỗ lớn nhất cả nước (cá tra, tôm nuôi và hải sản khai thác).
• Lao động dồi dào, có kinh nghiệm.
• Thị trường xuất khẩu rộng, nhiều cơ sở chế biến và kho lạnh.

Nguyên tắc chung: ngành chế biến nông – thủy sản phân bố gần vùng nguyên liệu; ngành cần nhiều lao động phân bố gần nguồn lao động và đô thị; ngành công nghệ cao phân bố ở nơi có hạ tầng tốt, lao động trình độ cao.

Lỗi thường gặp

Mẹo làm bài

Tự kiểm tra nhanh

1. Vì sao Nam Trung Bộ có lợi thế lớn về điện mặt trời và điện gió?

Xem đáp án

Nắng nhiều, số giờ nắng cao, mùa khô kéo dài; ven biển có gió mạnh và ổn định; có nhiều đất trống, cát ven biển ít giá trị nông nghiệp.

2. Theo bảng ở Dạng 1, tính tốc độ tăng trưởng bình quân năm của sản lượng điện giai đoạn 2011 – 2023 (làm tròn đến hàng thập phân thứ nhất).

Xem đáp án

$\left(\sqrt[12]{\dfrac{280{,}6}{101{,}5}} - 1\right) \times 100 \approx 8{,}8\,\%$/năm.

3. Phân biệt khu công nghiệp và trung tâm công nghiệp.

Xem đáp án

Khu công nghiệp có ranh giới rõ ràng, không có dân cư sinh sống, chuyên sản xuất công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ. Trung tâm công nghiệp gắn với đô thị, gồm nhiều khu, điểm công nghiệp có liên hệ chặt chẽ với nhau.

4. Theo bảng ở Dạng 1, sản lượng điện bình quân theo đầu người năm 2023 là bao nhiêu kWh/người, biết dân số 100,3 triệu người (làm tròn đến hàng đơn vị)?

Xem đáp án

$\dfrac{280{,}6 \times 10^9}{100{,}3 \times 10^6} \approx 2\,798$ kWh/người.

5. Vì sao ngành dệt may nước ta có kim ngạch xuất khẩu lớn nhưng giá trị gia tăng chưa cao?

Xem đáp án

Phần lớn nguyên liệu, phụ liệu phải nhập khẩu; nhiều doanh nghiệp làm gia công theo đơn đặt hàng, khâu thiết kế và xây dựng thương hiệu còn yếu.