Dịch vụ

Dịch vụ gồm giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, thương mại và du lịch. Đề thi thường có 2–3 câu: phần I hỏi đặc điểm và phân bố, phần II cho bảng xuất nhập khẩu hoặc vận tải, phần III tính cán cân xuất nhập khẩu, cự li vận chuyển trung bình, tỉ trọng các loại hình vận tải.

Kiến thức trọng tâm

Giao thông vận tải

Bưu chính viễn thông

• Viễn thông phát triển nhanh, đi thẳng vào công nghệ hiện đại, số hóa; internet băng rộng phủ rộng; mạng 5G được triển khai thương mại từ năm 2024. Là hạ tầng cho chuyển đổi số, thương mại điện tử.
• Bưu chính mở rộng sang chuyển phát, logistics phục vụ thương mại điện tử.

Thương mại

• Nội thương: tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng nhanh; nhiều loại hình (chợ, siêu thị, trung tâm thương mại, thương mại điện tử); hoạt động sôi động nhất ở Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Hồng.
• Ngoại thương:

Du lịch

Du lịch phục hồi mạnh sau dịch COVID-19; các trung tâm lớn là Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Huế, Đà Nẵng. Hướng phát triển: du lịch xanh, du lịch cộng đồng, chuyển đổi số, đa dạng sản phẩm, nâng chất lượng dịch vụ.

Sơ đồ nguyên nhân – biểu hiện – hậu quả – giải pháp

Ùn tắc giao thông ở các đô thị lớn

• Nguyên nhân: dân số đô thị tăng nhanh; phương tiện cá nhân tăng; hạ tầng giao thông và giao thông công cộng chưa theo kịp; quy hoạch đô thị tập trung quá mức vào khu trung tâm.
• Biểu hiện: ùn tắc kéo dài giờ cao điểm, nhất là ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
• Hậu quả: thiệt hại kinh tế (thời gian, nhiên liệu), ô nhiễm không khí, tiếng ồn, giảm chất lượng sống.
• Giải pháp: phát triển đường sắt đô thị và xe buýt, làm đường vành đai, phát triển đô thị vệ tinh, quản lí phương tiện cá nhân, ứng dụng giao thông thông minh.

Dạng bài thường gặp trong đề thi

Dạng 1: Cán cân xuất nhập khẩu

Giá trị xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa nước ta (số liệu minh họa, đơn vị tỉ USD):

Xem lời giải

a) Đúng — cán cân năm 2011: $97 - 107 = -10$; năm 2015: $162 - 166 = -4$ tỉ USD, đều âm.

b) Đúng — $355 - 327 = 28$ tỉ USD, nước ta xuất siêu.

c) Sai — xuất khẩu gấp $\dfrac{355}{97} \approx 3{,}66$ lần, nhập khẩu gấp $\dfrac{327}{107} \approx 3{,}06$ lần; xuất khẩu tăng nhanh hơn.

d) Đúng — năm 2011: $97 + 107 = 204$; năm 2023: $355 + 327 = 682$ tỉ USD; $682 : 204 \approx 3{,}3$ lần.

Dạng 2: Cự li vận chuyển trung bình

Khối lượng hàng hóa vận chuyển và luân chuyển theo loại hình vận tải một năm (số liệu minh họa):

Xem lời giải

a) Cự li trung bình = luân chuyển : vận chuyển.

• Đường bộ: $\dfrac{125 \times 10^9}{1\,700 \times 10^6} \approx 74$ km.
• Đường biển: $\dfrac{170 \times 10^9}{110 \times 10^6} \approx 1\,545$ km.

Đường biển vận chuyển ít hàng nhưng chở đi rất xa (tuyến Bắc – Nam, quốc tế), nên khối lượng luân chuyển lớn nhất.

b) Tổng vận chuyển: $1\,700 + 5{,}0 + 330 + 110 = 2\,145$ triệu tấn.

$$\dfrac{1\,700}{2\,145} \times 100 \approx 79{,}3\,\%$$

Dạng 3: Giải thích đặc điểm ngành

Xem lời giải

• Mạng lưới đường bộ phủ khắp, đến được mọi địa bàn, kết nối trực tiếp từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ.
• Cơ động, phù hợp với địa hình nhiều đồi núi và với các lô hàng nhỏ, quãng đường ngắn.
• Được đầu tư mạnh (quốc lộ, cao tốc), phương tiện ngày càng nhiều.

Lỗi thường gặp

Mẹo làm bài

Tự kiểm tra nhanh

1. Theo biểu đồ Dạng 1, tính tỉ lệ xuất khẩu so với nhập khẩu năm 2019 (%, làm tròn đến hàng thập phân thứ nhất).

Xem đáp án

$\dfrac{264}{254} \times 100 \approx 103{,}9\,\%$, năm 2019 xuất siêu.

2. Theo bảng Dạng 2, tính cự li vận chuyển trung bình của đường sắt.

Xem đáp án

$\dfrac{3{,}8 \times 10^9}{5{,}0 \times 10^6} = 760$ km.

3. Vì sao đường biển có vai trò quan trọng trong ngoại thương nước ta?

Xem đáp án

Phần lớn hàng hóa xuất nhập khẩu được chở bằng đường biển nhờ chi phí thấp, chở được khối lượng lớn, cự li dài; nước ta có bờ biển dài, nằm gần các tuyến hàng hải quốc tế qua Biển Đông.

4. Một năm có 17,5 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu từ khách quốc tế 15,8 tỉ USD (số liệu minh họa). Tính chi tiêu bình quân mỗi lượt khách (USD, làm tròn đến hàng đơn vị).

Xem đáp án

$\dfrac{15{,}8 \times 10^9}{17{,}5 \times 10^6} \approx 903$ USD/lượt khách.

5. Nêu hai vai trò của viễn thông đối với phát triển kinh tế – xã hội hiện nay.

Xem đáp án

Là hạ tầng cho chuyển đổi số, thương mại điện tử, ngân hàng số; rút ngắn khoảng cách thông tin giữa các vùng, phục vụ giáo dục, y tế từ xa và quản lí nhà nước.