Cơ sở dữ liệu và SQL

Cơ sở dữ liệu là kiến thức lớp 11 nhưng xuất hiện đều đặn: phần I có 2–3 câu (khóa chính, khóa ngoài, câu lệnh SQL), phần II định hướng ICT gần như luôn có một câu đúng/sai cho hai bảng dữ liệu kèm vài câu truy vấn. Muốn làm nhanh, em phải "chạy tay" được câu SQL trên bảng cho sẵn.

Kiến thức trọng tâm

Các khái niệm cơ bản

Kiểu dữ liệu hay gặp: INT (số nguyên), FLOAT (số thực), CHAR(n) (xâu dài cố định), VARCHAR(n) (xâu dài tối đa n), DATE (ngày), BOOLEAN (đúng/sai).

CSDL mẫu dùng trong bài

Câu lạc bộ Tình nguyện quản lí học sinh và các lượt tham gia hoạt động:

CREATE TABLE HOCSINH (
  MaHS CHAR(4) PRIMARY KEY,
  HoTen VARCHAR(50) NOT NULL,
  Lop CHAR(4)
);
CREATE TABLE THAMGIA (
  MaTG CHAR(3) PRIMARY KEY,
  MaHS CHAR(4),
  HoatDong VARCHAR(30),
  SoGio INT,
  FOREIGN KEY (MaHS) REFERENCES HOCSINH(MaHS)
);

Bảng HOCSINH

Bảng THAMGIA

Tóm tắt câu lệnh SQL

Toán tử trong điều kiện: =, <>, >, >=, AND, OR, NOT, BETWEEN 2 AND 5, IN ('11A1', '11A2'), LIKE 'Trần%' (họ Trần; % thay cho dãy kí tự bất kì).

SELECT, WHERE, ORDER BY

SELECT HoTen, Lop
FROM HOCSINH
WHERE Lop = '11A1'
ORDER BY HoTen;

Kết quả: hai dòng Lê An – 11A1 và Phạm Chi – 11A1.

Ghép bảng với INNER JOIN

SELECT HOCSINH.HoTen, THAMGIA.HoatDong, THAMGIA.SoGio
FROM HOCSINH INNER JOIN THAMGIA
  ON HOCSINH.MaHS = THAMGIA.MaHS
WHERE THAMGIA.SoGio >= 4
ORDER BY THAMGIA.SoGio DESC;

INNER JOIN chỉ giữ những cặp bản ghi khớp nhau: Ngô Dũng (HS04) chưa tham gia hoạt động nào nên không bao giờ xuất hiện.

GROUP BY và HAVING — vết thực hiện từng bước

SELECT HOCSINH.HoTen, COUNT(*) AS SoLan,
       SUM(THAMGIA.SoGio) AS TongGio
FROM HOCSINH INNER JOIN THAMGIA
  ON HOCSINH.MaHS = THAMGIA.MaHS
GROUP BY HOCSINH.MaHS, HOCSINH.HoTen
HAVING SUM(THAMGIA.SoGio) >= 8
ORDER BY HOCSINH.HoTen;

Thứ tự máy xử lí: FROM/JOIN → WHERE → GROUP BY → HAVING → SELECT → ORDER BY.

Bảo mật và an toàn CSDL

Xác thực người dùng (tài khoản, mật khẩu), phân quyền (người chỉ được xem, người được sửa), mã hóa dữ liệu nhạy cảm, ghi nhật kí truy cập, sao lưu định kì để khôi phục khi có sự cố.

Dạng bài thường gặp trong đề thi

Dạng 1: Chọn khóa chính, khóa ngoài

Dạng 2: Câu đúng/sai với chuỗi câu lệnh

Dạng 3: Chọn câu SQL đúng yêu cầu

Lỗi thường gặp

Mẹo làm bài

Tự kiểm tra nhanh

1. Câu lệnh sau trả về số nào?

SELECT COUNT(DISTINCT MaHS) FROM THAMGIA;

2. Viết câu lệnh cho biết sĩ số (số học sinh) của mỗi lớp trong bảng HOCSINH.

SELECT Lop, COUNT(*) AS SiSo
FROM HOCSINH
GROUP BY Lop;

3. Câu SELECT HoTen FROM HOCSINH WHERE Lop = '11A2' AND MaHS <> 'HS02'; trả về ai?

4. Vì sao không nên chọn HoTen làm khóa chính của bảng HOCSINH?

5. Phân biệt WHERE và HAVING.