Kế hoạch kinh doanh, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và quản lí thu chi

Chủ đề này gồm ba bài lớp 12 gắn với đời sống: lập kế hoạch kinh doanh, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và quản lí thu chi trong gia đình. Đề thi thường có 2–3 câu, trong đó hay có một câu tính toán (lợi nhuận, hòa vốn, cân đối thu chi) và một câu phân loại hình thức trách nhiệm xã hội.

Kiến thức trọng tâm

Kế hoạch kinh doanh

Kế hoạch kinh doanh là bản mô tả mục tiêu kinh doanh và cách thức, các bước, nguồn lực để đạt mục tiêu đó trong một khoảng thời gian xác định.

Nội dung chính của một bản kế hoạch kinh doanh:

1. Ý tưởng kinh doanh: kinh doanh sản phẩm, dịch vụ gì, cho ai.
2. Mục tiêu kinh doanh: doanh thu, lợi nhuận, thị phần cụ thể, có thời hạn.
3. Phân tích môi trường kinh doanh: nhu cầu khách hàng, đối thủ cạnh tranh, chính sách pháp luật; điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức.
4. Chiến lược kinh doanh: sản phẩm, giá bán, kênh phân phối, cách tiếp thị.
5. Nguồn lực và kế hoạch hành động: vốn, nhân lực, cơ sở vật chất; tiến độ từng việc; dự kiến rủi ro và cách xử lí.

Công thức tính toán đơn giản

Viết bằng kí hiệu, với $P$ là giá bán, $v$ là chi phí biến đổi mỗi sản phẩm, $F$ là chi phí cố định:

Chi phí cố định không đổi theo sản lượng (thuê mặt bằng, khấu hao máy, lương cố định). Chi phí biến đổi tăng theo số sản phẩm (nguyên liệu, bao bì).

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào sự phát triển bền vững thông qua việc tuân thủ pháp luật, chuẩn mực đạo đức, quan tâm đến người lao động, người tiêu dùng, cộng đồng và môi trường.

Lợi ích khi thực hiện tốt: xây dựng uy tín, thương hiệu; thu hút khách hàng, nhà đầu tư, lao động giỏi; phát triển bền vững. Các trách nhiệm không thay thế cho nhau: làm từ thiện không bù được việc trốn thuế hay xả thải.

Quản lí thu chi trong gia đình

Quản lí thu chi là việc sắp xếp, kiểm soát các khoản thu và chi để cân đối được ngân sách, đáp ứng nhu cầu và có tích lũy.

• Khoản thu: tiền lương, tiền công; thu từ sản xuất, kinh doanh; cho thuê tài sản; lãi tiết kiệm; khoản được tặng, thừa kế.
• Khoản chi thiết yếu: ăn uống, điện nước, học tập, chữa bệnh, đi lại.
• Khoản chi không thiết yếu: mua sắm theo sở thích, giải trí, ăn ngoài.
• Tiết kiệm $=$ tổng thu $-$ tổng chi.

Các bước lập kế hoạch thu chi: (1) xác định các khoản thu; (2) liệt kê, phân loại các khoản chi; (3) cân đối, đặt mục tiêu tiết kiệm; (4) thực hiện, ghi chép, theo dõi và điều chỉnh. Vợ chồng bình đẳng trong bàn bạc, quyết định chi tiêu từ tài sản chung; con cái có trách nhiệm tham gia, tiết kiệm phù hợp với lứa tuổi.

Dạng bài thường gặp trong đề thi

Dạng 1: Tính lợi nhuận, điểm hòa vốn, thời gian hoàn vốn

Dạng 2: Phân loại hình thức trách nhiệm xã hội

Dạng 3: Cân đối kế hoạch thu chi gia đình

Cách làm: cộng riêng từng nhóm thu, chi thiết yếu, chi không thiết yếu; tính tiết kiệm và tỉ lệ tiết kiệm; so với mục tiêu để biết cần cắt giảm khoản nào (ưu tiên cắt khoản không thiết yếu).

Lỗi thường gặp

• Lấy doanh thu làm lợi nhuận, quên trừ chi phí cố định.
• Tính hòa vốn bằng cách chia chi phí cố định cho giá bán thay vì cho phần chênh lệch giá bán − chi phí biến đổi.
• Xếp việc nộp thuế, đóng bảo hiểm vào trách nhiệm đạo đức; đó là trách nhiệm pháp lí vì pháp luật bắt buộc.
• Cho rằng doanh nghiệp làm từ thiện nhiều thì được bỏ qua vi phạm pháp luật.
• Cắt giảm khoản chi thiết yếu (học phí, khám bệnh) để tăng tiết kiệm.
• Kế hoạch kinh doanh có mục tiêu chung chung ("bán thật nhiều"), không đo được, không có thời hạn.

Mẹo làm bài

• Câu tính toán: đổi hết về cùng một đơn vị (nghìn đồng hoặc triệu đồng) trước khi tính.
• Phân loại trách nhiệm: tự hỏi "pháp luật có bắt buộc không?". Có → pháp lí. Không bắt buộc nhưng vì lợi ích khách hàng, người lao động → đạo đức. Cho tặng cộng đồng → nhân văn.
• Phương án nhiễu thường là kết quả của phép tính quên một khoản chi; hãy liệt kê đủ các khoản trước khi cộng.

Tự kiểm tra nhanh

1. Anh D bán bánh mì giá 20 nghìn đồng/chiếc, chi phí biến đổi 12 nghìn đồng/chiếc, chi phí cố định 16 triệu đồng/tháng. Mỗi tháng cần bán bao nhiêu chiếc để hòa vốn?

2. Việc doanh nghiệp đóng đầy đủ bảo hiểm xã hội cho người lao động thuộc hình thức trách nhiệm xã hội nào?

3. Khảo sát giá bán của các cửa hàng xung quanh và nhu cầu của khách hàng thuộc nội dung nào của kế hoạch kinh doanh?

4. Gia đình có thu nhập 32 triệu đồng/tháng, chi tiêu 27,2 triệu đồng. Tỉ lệ tiết kiệm là bao nhiêu?

5. Nhận định "Vì người chồng có thu nhập cao hơn nên được tự quyết định mọi khoản chi lớn của gia đình" đúng hay sai?